Okunabilirlik
October 17, 2006, 9:32 pm
Filed under: Biliyormuydun?

Tuttum \

İngilizceye çevirince “readability” oluyor, ama readability hem “okuma yeteneği” hem de “okunabilirlik” anlamına geldiği için farklı iki kavram çıkıyor karşımıza. Kısaca anlatıvereyim: Birincisi aletlerin hassasiyeti anlamında, yani misal bir terazi var, 1 gram okuyabiliyor (veya 1 grama hassas desinler bence, daha guzel), bu durumda terazinin ölçüğü değerler hep 1 gram, 2 gram, 7 gram şeklinde olacaktır. Söz konusu terazi bize gelip “4.5 gram çıktı?” diyemez, çünkü “readability”si 1 gramdır.
İkincisi de asıl kurcalayacağımız konu, yani bir metnin okunabilirliği, okunabilitesi, “öff ne diyor bu yeaa” sı. Bunun için bir sürü formül üretilmiş, farklı değişkenler kullanılmış. Bunların en ünlüsü sanırım SMOG (Simple Measure of Gobbledygook). Metindeki üçten fazla sesli harf içeren kelimeleri ve toplam cümle sayısını şu formüldeki yerlerine yerleştiriyoruz:

\

Burada polysyllable dediği üçten fazla sesli harf içeren kelimedir. SMOG skoru olarak bulduğumuz sayı, bize ölçtüğümüz metni okumak için yaklaşık kaç yıllık bir eğitim almış olmamız gerektiğini de söylüyor. (Aslında gazetelerde falan zorunlu olsa bu, yazının kenarına SMOG skoru eklense, haha nasıl eğleniriz. Yardım edin mesaj vermek üzereyim.) SMOG testinin yaratıcısı zamanında bunu Gunning-Fog Index‘e göre daha kolay hesaplanıyor diyerek geliştirmiş. Gunning-Fog katsayısı da aynı şeyi belirtiyor, ama biraz daha uzun bir formülü var o kadar. Bakınız birkaç gazete-derginin fog katsayıları hesaplanmış, incil 6, Newsweek 10, Time 11 gibi sonuçlar bulunmuş. Bir gün oturup Posta gazetesinin fog katsayısını hesaplamayı düşünüyorum.
SMOG’la ilgili olarak ayrıca, şurada en az 30 en fazla 2000 kelimelik metinlerin SMOG’larını hızlıca ölçtürebiliyoruz.Bir de Flesch ve Flesch-Kincaid testleri var, bunlar da “bu metni anlamak şu derece zordur, katsayısı budur” diyor. Örneğin Flesch hesabı şöyle yapılıyor. Bir metni aldık, toplam kelime sayısını toplam cümle sayısına bölerek ortalama cümle uzunluğunu bulduk, buna (atiyorum) Cort diyelim (ortalama cümle yani). Bir de kelime başına düşen sesli harf sayısını bulduk, tüm sesli harfleri sayıp bunu da kelime sayısına bölerek, buna da (tekrar sallıyorum) Sort diyelim. Aşağıdaki formülde bunları yerlerine koyarsak aradığımız okunabilirlik katsayısını buluyoruz.

206.835 – (1.015 x Cort) – (84.6 x Sort)

Bu sayı 0 – 100 arasında bir sayı çıkacaktır, 100’e ne kadar yakınsa o metin o kadar okunabilir, o kadar kolay, o kadar çerezdir. Flesch-Kincaid de SMOG gibi okunan metni anlamak için kaç yıllık bir eğitim gerektiğini belirlemeye yönelik bir test aklımızda bulunsun.

Bunlara benzer birkaç okunabilirlik testi daha var, SMOG testinin yaratıcısı bay Laughlin’in okunabilirlik testleri üzerine bir makalesi ve bir de şurda gayet pratikçe okunabilirlik ölçümü yapılıyor.

Ehe, hesaplamayacağım sandınız, ama şurada da bu yazının okunabilirlik testi sonuçları var. SMOG 9,6 çıktı, yani lise 2’ye geçmiş bir birey bu yazıyı okumakta zorlanmayacakmış. Hmm…

 

Advertisements

Leave a Comment so far
Leave a comment



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s



%d bloggers like this: