Sorumluluğun bölünmesi
October 10, 2006, 10:20 am
Filed under: Biliyormuydun?

Tuttum Kitty Genovese

Metro, sinema gibi kalabalık bir ortamda olduğunuzu düşünün. Birden yardım isteyen birinin sesini duyuyorsunuz. Etrafınıza baktığınızda onu göremiyorsunuz ama yardım isteyen sesini hala duyuyorsunuz. Etrafınızdaki insanlar dan hiçbiri hareketlenmiyor. Bu durumda ne yaparsınız? Sesin geldiği yöne doğru gidip kaynağını bulmaya mı çalışırsınız yoksa “kimse müdahale etmediğine göre önemli bir şey değildir” diye mi düşünürsünüz.

Cevap vermek o kadar kolay değil değil mi? Bir de şunu dinleyin.

Kitty Genovese, 60’lı yıllarda New York’da yaşamış İtalyan asıllı bir Amerikalı. 14 Mart 1964 günü sabaha karşı 3’te arabasını parkedip evine doğru yürürken bir adam tarafından sırtından bıçaklanmış. Genovese’nin çığlıklarını duyan bir komşu pencereden kızı rahat bırak diye bağırınca adam koşarak uzaklaşmış. Bir süre sonra polis ve ambulans gelip Genovese’yi kurtarmış diyeceğimi düşünenler yanılıyor, çünkü kimse polisi aramamış. Durumu farkeden adam 10 dakika sonra geri dönüp Genovese’yi bulmuş ve tekrar tekrar bıçaklamış. Olayı gören 38 kişiden sadece biri polisi aramış. O da katil üçüncü defa dönüp işini bitirdikten sonra. Bütün bunlar yarım saat içinde olmuş ve bu süre boyunca Genovese sürekli bağırarak yardım istiyormuş. Görgü tanıkları ifadelerinde, başka birisi aramıştır diye polisi aramadıklarını ve olaya karışmak istemediklerini söylemişler.

Bu olayın ardından ABD’de yer yerinden oynamış. Medyada haftalarca bu olay tartışılmış. Sosyal psikologlar bu duruma Kitty Effect adını vermişler. Şimdi Bystander Effect olarak anılan durumun kaynağını araştırmak için yıllar içinde bir sürü deney yapılmış. Araştırmacılar temel olarak, deneklerin yalnızken, başka deneklerle birlikteyken ve denek gibi görünüp duruma tepki göstermeyen bir araştırmacı ile birlikteyken acil durumlara nasıl tepki verdiklerini bulmayı amaçlamışlar.

Deneylerden birinde denekler bir anketi doldurmak üzere bir odaya alınmış. Bir süre sonra odaya havalandırma kanalından duman verilmiş. Yalnız deneklerin %75’i sakin bir şekilde odayı terkedip durumu yetkililere bildirirken; sakin araştırmacı ile birlikte olan deneklerin sadece %10’u; dört denekten oluşan gruplardaki deneklerin %38’i tepki göstermiş. Deneyin ardından sorulduğunda, dumanın zararsız olduğunu veya deneyin bir parçası olduğunu düşündüklerini söylemişler. Hiç biri tepkisiszliklerini odadaki diğer insanların tepki göstermemesine bağlamamış.

Bir başka deneyde denekler bir perdeden geçirilerek bir bekleme odasına alınmışlar. Yine yalnız, başka deneklerle ve tepkisiz kalacak bir araştırmacı ile birlikte. Bu sefer bir grup denek de yanında önceden tanıdığı bir arkadaşıyla birlikte incelenmiş. Denekleri odaya alan araştırmacı aynı yoldan geri dönmüş. Araştırmacı perdeyi kapattıktan hemen sonra bant kaydından, sanki araştırmacı yere düşmüş gibi bir gürültü ve inleme sesleri verilmiş. Önceki deneyle paralel şekilde, yalnız deneklerin %70’i yardım etmek için harekete geçerken, pasif araştırmacı ile birlikte olanların sadece %7’si tepki vermiş. Sadece deneklerden oluşan grupların tepki verme oranı ise %40. İlginç bir şekilde, arkadaşıyla birlikte olanlar, yalnız olanlarla hemen hemen aynı tepkiyi vermişler. Gerekçeler de önceki deneyle aynı. Yardım etmeyenler, ciddi bir şey olmadığını düşündüklerini ve araştırmacıyı utandırmak istemediklerini söylemişler.

Deneylerin ardından sosyal psikologlar bu durumun kaynağına yönelik üç farklı teori ortaya koymuşlar.

1) Herkes bir başkasının yardım edeceğini düşünüyor.

2) İnsanlar duruma kendilerinden daha iyi müdahale edebilecek birilerinin öne çıkmasını bekliyorlar.

3) İnsanlar diğer insanların tepkilerini izleyerek ortada ciddi bir durum olup olmadığına karar vermeye çalışıyorlar. Herkesin aynı şeyi yapması da bystander effect’i doğuruyor.

Kitty Genovese olayının bir benzeri 4 Ağustos 2005’te İngiltere’de yaşanmış. İngiltere’nin meşhur iki katlı otobüslerinden birinin üst katında kız arkadaşıyla seyahat eden bir adam, kız arkadaşına sarkıntılık eden biri tarafından bıçaklanmış. Kız dakikalar boyunca yardım istediği halde kimse yukarı çıkıp ne olduğuna bakmamış. Bıçaklayan adam ilk durakta sakince otobüsten inmiş. Yaralanan adam kendi çabasıyla aşağı indiğinde bile, sadece bir kişi yarasına müdahale etmeye çalışmış. Bu adam da Kitty Genovese gibi hayatını kaybetmiş.

Konuyla ilgili daha bir çok deney ve olay var. Ben burada bir kaçını aktarmak istedim. Yorumunu siz yapın…

Advertisements

Leave a Comment so far
Leave a comment



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s



%d bloggers like this: